تونل البرز

مجموعه تونلی البرز هریک به طول 6400 متر ( بیش از سه برابر طول تونل کندوان ) بلندترین تونل‌های آزادراه تهران شمال و بلند ترین تونل بین راهی کشور می باشد که پیچ سرهنگ در جاده چالوس را به پل زنگوله متصل نموده و در ارتفاع 2400 متری از سطح دریا قرار دارد . این مجموعه تونلی علاوه بر دارا بودن مسیرهای رفت و برگشت جداگانه ، دارای تونل سومی با مقطع کوچکتر نیز می باشد که به عنوان تونل سرویس شناخته می شود. در طراحی این مجموعه تونلی به گونه ای عمل شده است تا تونل سرویس نسبت به دو تونل اصلی در تراز ارتفاعی پائین تری قرارگیرد همچنین، مسیر های رفت و برگشت و تونل سرویس، توسط 31 رشته تونل عرضی با عنوان «دستک های نفر رو» و «دستک های ماشین رو»، با هم در ارتباط هستند. 

برای شروع عملیات حفاری این تونل ، ابتدا عملیات حفاری تونل سرویس به روش مکانیزه و با استفاده از یکدستگاه ماشین حفاری تمام مقطع (TBM) انجام پذیرفت و سپس از دو جبهه شمالی و جنوبی کار حفاری تونل اصلی شرقی انجام و بدون انحراف ، به هم متصل گردیدند . حفاری تونلهای مذکور از نظر ارتفاع سرباره ، طول ، ویژگیهای زمین شناسی و تنوع مخاطرات طبیعی یکی از فنی ترین و پیچیده ترین تونلهای احداث شده در کشور می باشد .
در این میان تونل سرویس چند نقش مهم دارد. از آنجایی که پیش از تونلهای اصلی حفاری می شود، در جمع آوری اطلاعات زمین شناسی و ژئوتکنیک برای تونل های اصلی کاربرد دارد. این شیوه جمع آوری اطلاعات زمین شناسی برای این تونل ها که سرباره زیاد و غیر معمول دارند و امکان انجام مطالعات زیرسطحی اولیه وجود ندارد ، بسیار مهم و حیاتی است. همچنین تونل سرویس می تواند در مواقع خطر ، نقش یک مسیر فرار ایمن را ایفا کرده و جهت جانمایی بخشی از تاسیسات و تجهیزات نیز مورد استفاده قرار گیرد. علاوه بر این، تونل سرویس درزمان حفاری تونل های اصلی بعنوان یک مسیر دسترسی با قابلیت ارائه سرویس های مختلف از جمله تهویه، حمل و نقل و زهکشی آب های زیر زمینی نیز عمل می نماید .
در مجموعه تونلی البرز 9 «دستک ماشین رو» وجود دارد که تونل های اصلی را جهت خروج ماشین ها در مواقع اضطراری به هم متصل می کنند.. همچنین 22 «دستک نفر رو» نیز دارد که تونل های اصلی را به تونل سرویس متصل می کنند. از هر تونل اصلی 11 «دستک نفر رو» به تونل سرویس متصل می شود. این دستک ها نسبت به یکدیگر 600 متر فاصله دارند. بنابر این فاصله هر «دستک نفر رو» تا «دستک ماشین رو» بعد و هر «دستک ماشین رو» تا «دستک نفر رو» بعد 300 متر است.

یکی دیگر از ویژگی های مجموعه تونلی البرز، سیستم تهویه آن با استفاده از یک سقف کاذب در قسمت بالای تونل است.  برای انجام این کار که در تراز تکنولوژی روز دنیا و برای اولین بار در کشور صورت گرفته، در دو تونل اصلی البرز یعنی تونلهای رفت و برگشت، مجموعا  65130 متر مربع سقف دوم ساخته می شود که در مواقع ضروری مثل آتش سوزی و یا زمانی که دود و آلودگی بیش از سطح استاندارد باشد، به صورت اتوماتیک ، دمپرهای نصب شده درآن باز شده و جریان هوای تونل را مدیریت می کند .